مستندسازی حقوق بشر ذاتا وظیفه نهادهای دیدهبان حقوق بشر و رسانههای مستقل است. دولتها با توجه به تعهدات خود ذیل قوانین بینالمللی حقوق بشر موظفاند شرایط و دسترسیهای لازم جهت تحقیق و تفحص برای این نهادها و رسانهها را فراهم کنند. اما در کشورهایی چون ایران، نظام دیکتاتوری حاکم نه تنها به صورت نظامیافته دست به نقض حقوق بشر میزند بلکه فعالانه از فعالیت نهادهای حقوق بشری و رسانههای مستقل جهت مستندسازی نقض حقوق بشر جلوگیری میکند.
در این شرایط نقش شهروندان و شهروندخبرنگاران در ثبت موارد نقض حقوق بشر اهمیتی ویژه مییابد. به همین دلیل سازمان عدالت برای ایران تلاش دارد تا با انتشار جزوههای آموزشی، شهروندان را با شیوهها و استانداردهای مستندسازی نقض حقوق بشر آشنا کند.
ثبت و مستندسازی نقض حقوق بشر نخستین گام برای پاسخگوکردن ناقضان و تغییر رفتار آنهاست. به همین نسبت ثبت شهادت شاهدان و قربانیان نقض حقوق بشر از مهمترین بخشهای فرآیند مستندسازی است. دولتهای ناقض حقوق بشر به ویژه دیکتاتوریها که آگاهانه و به صورت نظاممند مرتکب نقض حقوق بشر میشوند فعالانه تلاش میکنند تا اسناد و مدارکی از خود باقی نگذارند. در چنین شرایطی روایت شاهدان و قربانیان از آنچه رخ داده است برای ثبت حقیقت اهمیت حیاتی دارد.
«راهنمای چگونگی مستندسازی نقض حقوق بشر در شرایط ویژه» تلاش میکند تا تهمیدات و اصولی را معرفی کند که برای ثبت یک شهادت کامل و قابل استناد اهمیت اساسی دارند. بخش نخست این راهنما به تمهیدات کلی ثبت شهادت برای حفظ امنیت و سلامت شهادتدهنده و ثبتکننده میپردازد. بخش دوم، روشهای مصاحبه و راهکارهایی برای ثبت یک شهادت دقیق و قابل استناد را توضیح میدهد.
